تمرینات شروت برای اسکولیوز | چطور انجام بدم؟
اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات یکی از مشکلات ساختاری ستون فقرات است که در آن مهره‌ها علاوه بر انحراف جانبی، ممکن است دچار چرخش نیز شوند. این وضعیت می‌تواند باعث نامتقارن شدن شانه‌ها، برجستگی یک سمت قفسه سینه، تغییر وضعیت لگن و در برخی افراد ایجاد درد و محدودیت حرکتی شود. یکی از روش‌های غیرجراحی که برای مدیریت این مشکل مورد استفاده قرار می‌گیرد، تمرینات شروت برای اسکولیوز (Schroth Method) است.
روش شروت مجموعه‌ای از تمرینات تخصصی و هدفمند است که با توجه به نوع و الگوی انحراف ستون فقرات هر فرد طراحی می‌شود. برخلاف ورزش‌های عمومی، در این روش تلاش می‌شود وضعیت بدن در سه بُعد اصلاح شود و فرد یاد بگیرد چگونه با استفاده از حرکات کنترل‌شده، فعال‌سازی عضلات و تنفس اختصاصی، وضعیت ستون فقرات خود را بهتر کنترل کند.
اما تمرینات شروت دقیقاً چگونه انجام می‌شوند؟ آیا همه افراد مبتلا به اسکولیوز می‌توانند از این روش استفاده کنند؟ در ادامه این مقاله از کلینیک پایش با اصول، انواع تمرینات و نکات مهم اجرای این روش آشنا می‌شویم.
تمرینات شروت برای اسکولیوز چیست؟
روش شروت یک رویکرد تخصصی در فیزیوتراپی اسکولیوز است که توسط کاتارینا شروت توسعه پیدا کرد. اساس این روش بر اصلاح سه‌بعدی وضعیت بدن، افزایش آگاهی فرد از موقعیت ستون فقرات و تقویت کنترل عضلانی استوار است.
در اسکولیوز، انحراف فقط به معنای خم شدن ستون فقرات به سمت راست یا چپ نیست؛ بلکه چرخش مهره‌ها و تغییر شکل قفسه سینه نیز ممکن است وجود داشته باشد. به همین دلیل، تمرینات معمولی مانند حرکات کششی عمومی یا تقویت یکسان عضلات دو طرف بدن لزوماً پاسخگوی نیاز این بیماران نیستند.
در تمرینات شروت، فیزیوتراپیست با بررسی الگوی انحراف، مشخص می‌کند کدام قسمت‌های بدن نیاز به کشیدگی، کدام نواحی نیاز به تقویت و کدام بخش‌ها به تمرین تنفسی اختصاصی نیاز دارند.
سه هدف اصلی این روش عبارت‌اند از:
- کشیدگی محوری ستون فقرات: ایجاد احساس بلندتر شدن ستون فقرات و کاهش وضعیت فشرده بدن.
- اصلاح چرخش و عدم تقارن: کمک به بهبود موقعیت تنه، قفسه سینه و لگن با توجه به الگوی انحراف.
- تقویت و تثبیت عضلات: افزایش توانایی عضلات برای حفظ وضعیت اصلاح‌شده در فعالیت‌های روزمره.
این تمرینات معمولاً در حالت ایستاده، نشسته یا خوابیده و با کمک ابزارهایی مانند توپ درمانی، میله، آینه و تکیه‌گاه انجام می‌شوند.
روش شروت چگونه به بهبود اسکولیوز کمک می‌کند؟
برای درک عملکرد تمرینات شروت برای اسکولیوز باید بدانیم که این روش تنها روی عضلات پشت تمرکز ندارد. در واقع، هدف آن ایجاد هماهنگی میان عضلات، تنفس، وضعیت لگن و موقعیت تنه است.
در این روش، فرد ابتدا یاد می‌گیرد وضعیت نامتقارن بدن خود را تشخیص دهد. سپس با راهنمایی فیزیوتراپیست، تلاش می‌کند بخش‌های مختلف بدن را در موقعیت مناسب‌تری قرار دهد و این وضعیت را با کمک عضلات حفظ کند.
مهم‌ترین سازوکارهای روش شروت عبارت‌اند از:
۱. کشیدگی و بلند کردن ستون فقرات
در این مرحله فرد یاد می‌گیرد بدون ایجاد فشار اضافی، ستون فقرات خود را در راستای طولی کشیده‌تر نگه دارد. این کار به افزایش آگاهی از وضعیت بدن و ایجاد فضای مناسب برای اصلاح وضعیت تنه کمک می‌کند.
۲. اصلاح چرخش تنه
در برخی افراد مبتلا به اسکولیوز، چرخش مهره‌ها باعث برجستگی یک سمت قفسه سینه یا ناحیه پشت می‌شود. تمرینات شروت با استفاده از موقعیت‌های اصلاحی و فعال‌سازی عضلات، به فرد کمک می‌کنند کنترل بهتری بر این عدم تقارن داشته باشد.
۳. تنفس چرخشی زاویه‌ای
یکی از ویژگی‌های مهم این روش، تکنیک تنفسی خاصی به نام Rotational Angular Breathing یا RAB است.
در این تکنیک، فرد با هدایت فیزیوتراپیست تلاش می‌کند هوا را به سمت نواحی مشخصی از قفسه سینه هدایت کند؛ به‌ویژه قسمت‌هایی که به دلیل الگوی انحراف، حرکت یا گسترش کمتری دارند.
این نوع تنفس با هدف بهبود حرکت قفسه سینه و هماهنگی تنفس با اصلاح وضعیت بدن انجام می‌شود.
۴. تثبیت وضعیت اصلاح‌شده
اصلاح وضعیت بدن زمانی ارزشمند است که فرد بتواند آن را حفظ کند. به همین دلیل، در تمرینات شروت از فعالیت عضلات مرکزی و عضلات اطراف ستون فقرات برای تثبیت وضعیت اصلاح‌شده استفاده می‌شود.
انواع تمرینات شروت برای اسکولیوز؛ چطور انجام می‌شوند؟
تمرینات شروت نسخه یکسانی برای همه افراد ندارند. نوع انحراف، محل قوس، میزان چرخش مهره‌ها، سن بیمار و انعطاف‌پذیری ستون فقرات در انتخاب حرکات تأثیرگذار هستند.
1. تمرین کشیدگی محوری در حالت ایستاده
این تمرین با هدف افزایش آگاهی فرد از راستای بدن و ایجاد کشیدگی کنترل‌شده در ستون فقرات انجام می‌شود.
در حالت کلی، فرد در وضعیت ایستاده قرار می‌گیرد و تلاش می‌کند سر، تنه و لگن را در راستای مناسب‌تری نگه دارد. سپس با حفظ تعادل و بدون بالا انداختن شانه‌ها، تصور می‌کند از قسمت بالای سر به سمت بالا کشیده می‌شود.
در نسخه تخصصی این تمرین، فیزیوتراپیست موقعیت شانه‌ها، لگن و قوس‌های ستون فقرات را متناسب با الگوی اسکولیوز اصلاح می‌کند.
2. تمرین تنفس چرخشی زاویه‌ای
این تمرین یکی از بخش‌های کلیدی روش شروت محسوب می‌شود.
فرد در وضعیت اصلاحی تعیین‌شده قرار می‌گیرد و با راهنمایی متخصص، هنگام دم تلاش می‌کند قفسه سینه را به سمت نواحی مشخص‌شده گسترش دهد. سپس هنگام بازدم، عضلات مربوط به اصلاح وضعیت بدن را فعال نگه می‌دارد.
هدف این تمرین صرفاً تنفس عمیق نیست؛ بلکه هماهنگ کردن تنفس با وضعیت اصلاحی تنه است.
3. تمرین اصلاحی در حالت نشسته با توپ درمانی
در برخی برنامه‌های شروت از توپ درمانی برای ایجاد تعادل، افزایش آگاهی حرکتی و فعال‌سازی عضلات تنه استفاده می‌شود.
فرد روی توپ می‌نشیند و با کمک آینه و راهنمایی فیزیوتراپیست، وضعیت لگن و تنه خود را کنترل می‌کند. در این حالت ممکن است تمریناتی برای کشیدگی ستون فقرات و حفظ تعادل انجام شود.
میزان جابه‌جایی و نوع اصلاح وضعیت باید با توجه به الگوی انحراف تعیین شود.
4. تمرین کشش و اصلاح وضعیت تنه
در این گروه از تمرینات، فرد در موقعیتی قرار می‌گیرد که امکان کشش کنترل‌شده نواحی مشخصی از تنه فراهم شود.
یکی از اهداف این حرکات، افزایش انعطاف‌پذیری و کمک به بهبود وضعیت نواحی فرورفته یا محدودشده تنه است.
جهت کشش، مقدار آن و نحوه قرارگیری اندام‌ها باید با توجه به نوع قوس ستون فقرات مشخص شود؛ زیرا یک حرکت مشابه ممکن است برای دو الگوی متفاوت اسکولیوز مناسب نباشد.
5. تمرین تثبیت عضلات مرکزی بدن
عضلات مرکزی بدن نقش مهمی در حفظ تعادل و کنترل وضعیت تنه دارند. به همین دلیل، در برنامه‌های مبتنی بر روش شروت از تمرینات اختصاصی برای فعال‌سازی عضلات شکم، عضلات عمقی تنه و عضلات اطراف ستون فقرات استفاده می‌شود.
این تمرینات ممکن است در وضعیت خوابیده، چهار دست‌وپا یا سایر موقعیت‌های اصلاحی انجام شوند.
نکته مهم این است که تقویت عضلات باید با حفظ الگوی اصلاحی بدن همراه باشد و صرفاً انجام حرکات قدرتی عمومی کافی نیست.
چه افرادی می‌توانند از تمرینات شروت استفاده کنند؟
تمرینات شروت برای اسکولیوز در گروه‌های مختلفی از بیماران، از نوجوانان در سن رشد تا بزرگسالان مبتلا به انحراف ستون فقرات، قابل استفاده هستند. با این حال، برنامه تمرینی باید متناسب با شرایط هر فرد تنظیم شود.
این روش ممکن است برای افراد زیر در نظر گرفته شود:
- نوجوانان مبتلا به اسکولیوز: به‌خصوص در دوره رشد که احتمال پیشرفت انحراف وجود دارد و کنترل وضعیت ستون فقرات اهمیت زیادی دارد.
- افراد دارای اسکولیوز خفیف تا متوسط: برای بهبود کنترل عضلانی، وضعیت بدن و مدیریت انحراف.
- بزرگسالان مبتلا به اسکولیوز: برای بهبود عملکرد حرکتی، افزایش توان عضلات و مدیریت برخی مشکلات ناشی از تغییر شکل ستون فقرات.
- افراد دارای عدم تقارن تنه و قفسه سینه: برای افزایش آگاهی حرکتی و تمرین اصلاح وضعیت بدن.
البته شدت انحراف به‌تنهایی تعیین‌کننده مناسب بودن این روش نیست. پزشک باید با بررسی تصاویر رادیوگرافی، زاویه کاب (Cobb Angle)، میزان چرخش مهره‌ها و شرایط جسمانی بیمار، درباره برنامه درمانی تصمیم بگیرد.
آیا تمرینات شروت واقعاً اسکولیوز را درمان می‌کنند؟
یکی از سؤالات مهم بیماران این است که آیا با انجام تمرینات شروت می‌توان انحراف ستون فقرات را کاملاً از بین برد؟
پاسخ به این سؤال به نوع اسکولیوز، سن بیمار، شدت انحراف و میزان انعطاف‌پذیری ستون فقرات بستگی دارد.
مطالعات علمی نشان می‌دهند تمرینات اختصاصی اسکولیوز، از جمله روش شروت، می‌توانند در برخی بیماران به بهبود کنترل تنه، وضعیت بدن و بعضی شاخص‌های عملکردی کمک کنند.
برای مثال، یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۴ در مجله Journal of Bone and Joint Surgery نشان داد که روش شروت در نوجوانان مبتلا به اسکولیوز می‌تواند به بهبود زاویه چرخش تنه کمک کند و از نظر ایمنی نیز نتایج قابل قبولی داشته است. با این حال، شواهد برای اثبات تأثیر قطعی آن بر کاهش زاویه کاب و جلوگیری از جراحی همچنان کافی نیست.
بنابراین باید میان بهبود وضعیت بدن، کنترل علائم و اصلاح ساختاری انحراف تفاوت قائل شد.
تمرینات شروت یک روش غیرجراحی ارزشمند در مدیریت اسکولیوز هستند، اما نمی‌توان آن‌ها را جایگزین تمام روش‌های درمانی دانست.
تمرینات شروت چند بار در هفته باید انجام شوند؟
مدت و تعداد جلسات تمرینات شروت برای اسکولیوز برای همه بیماران یکسان نیست.
در ابتدای درمان، معمولاً جلسات تحت نظارت فیزیوتراپیست برگزار می‌شوند تا بیمار نحوه صحیح قرارگیری بدن، تنفس چرخشی و فعال‌سازی عضلات را یاد بگیرد.
پس از یادگیری اصول اولیه، بخشی از تمرینات در منزل ادامه پیدا می‌کند.
برنامه تمرینی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- جلسات منظم فیزیوتراپی برای آموزش و اصلاح حرکات
- تمرینات خانگی متناسب با الگوی انحراف
- بررسی دوره‌ای وضعیت بدن و میزان پیشرفت
- اصلاح برنامه تمرینی بر اساس تغییرات جسمانی و نتایج ارزیابی
نکته مهم این است که افزایش تعداد جلسات یا مدت تمرین لزوماً به معنای نتیجه بهتر نیست. کیفیت اجرای حرکات، تداوم تمرین و متناسب بودن برنامه با شرایط بیمار اهمیت بیشتری دارند.
آیا تمرینات شروت عوارض دارند؟
تمرینات شروت در صورت طراحی صحیح و اجرای اصولی، معمولاً روشی کم‌خطر محسوب می‌شوند. با این حال، مانند هر برنامه توان‌بخشی دیگری، اجرای نادرست یا انتخاب حرکات نامناسب می‌تواند باعث ایجاد ناراحتی شود.
برخی مشکلات احتمالی عبارت‌اند از:
- خستگی عضلانی پس از تمرین
- افزایش موقت درد در صورت اجرای نادرست حرکات
- فشار نامناسب به عضلات و مفاصل
- تشدید ناراحتی در صورت انجام تمرینات نامتناسب با الگوی انحراف
اگر هنگام تمرین با درد شدید، سرگیجه، بی‌حسی یا ضعف جدید مواجه شدید، باید تمرین را متوقف کرده و موضوع را با پزشک یا فیزیوتراپیست مطرح کنید.
همچنین افرادی که دچار اسکولیوز شدید، محدودیت حرکتی قابل توجه یا سابقه جراحی ستون فقرات هستند، باید پیش از شروع تمرینات ارزیابی تخصصی شوند.
جمع‌بندی؛ آیا روش شروت انتخاب مناسبی برای درمان اسکولیوز است؟
تمرینات شروت برای اسکولیوز یکی از رویکردهای تخصصی فیزیوتراپی است که با تمرکز بر اصلاح سه‌بعدی وضعیت بدن، تنفس چرخشی، تقویت عضلات و افزایش آگاهی حرکتی به مدیریت انحراف ستون فقرات کمک می‌کند.
این روش می‌تواند برای نوجوانان و بزرگسالان مبتلا به اسکولیوز مفید باشد؛ اما انتخاب حرکات و تنظیم برنامه درمانی باید بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود.
اگر شما یا یکی از اعضای خانواده‌تان به اسکولیوز مبتلا هستید، پیش از شروع تمرینات اصلاحی بهتر است وضعیت ستون فقرات توسط متخصص بررسی شود. تشخیص صحیح نوع و شدت انحراف، اولین قدم برای انتخاب یک برنامه درمانی مناسب است.
در کلینیک ارتوپدی پایش، ارزیابی تخصصی وضعیت ستون فقرات می‌تواند به انتخاب مسیر مناسب برای درمان انحراف ستون فقرات یا اسکولیوز کمک کند.
